سگ است كى دل ندارذ . ابن عباس گويذ : معناه ان يحمل عليه الحكمة لم يحملها و ان ترك لم يهتد لخير كالكلب ان كان رائضا لهث و ان طرد لهث ، يعنى مثل او چون مثل كسى است كى چون حكمت بر وى عرض كنند قبول نكنذ و چون ترك كنند او را بخير راه نبرذ و اين مثل سگ است كى اگر ميروذ بانگ ميدارذ و اگر او را برانند بانگ دارذ . حسن گويذ : اين صفت منافقانست كى اگر ايشانرا به حق خوانند و اگر نخوانند و اگر ايشانرا نصيحت كنند و اگر نكنند از باطل برنگردند و به حق نگرايند چنانك سگ كى اگر او را بخوانند و اگر برانند بانگ دارذ . عطا گويذ : اگر چيزى بر وى زنند بگريذ و اگر نزنند هم بگريذ ؛ و حقيقت آيت آنست كى خذاى - تعالى - مثلي مىفرمايذ هر كس كى گم‌راه است و تكذيب آيات ما مىكنذ اگر او را نصيحت كنى - اى محمّد ! - و اگر نكنى ، ترك ضلالت نكنذ چنانك سگ كى بهر حال كى او را بخوانى و برانى بانگ دارذ ؛ و ( 410 ) نظير اين معنى از قرآن شنو : « وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ 1918 إِلَى الْهُدى لا يَتَّبِعُوكُمْ سَواءٌ عَلَيْكُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صامِتُونَ » ! « ذلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ » اين صفت آن قوم است كى آيات ما را تكذيب كنند از عدل و توحيد و نبوة و امامت و جميع احكام قصّها با ايشان بيان كن ، باشذ كى در آن تفكر كنند . « ساءَ مَثَلًا الْقَوْمُ » اى بئس المثل مثلا ، و آن حالى است از مثل مضمر ، و اين معنى وقتى مقرّر بوذ كى « ساء » از فعل مثل سازى و قوم را مرفوع گردانى بطريق بدل از ضميرى كى در وى است ، و اگر فعل حوالت ب « قوم » كنى و قوم به آن مرفوع گردانى بتمييز منصوب بوذ ، تريد : ساء مثل القوم ، بذ مثلي است مثل قوم ، چون حواله مثل بقوم كنى مثل مفسّر بوذ چنانك گويى : قرّ به عينا و ضاق به درعا ، و چون تنوين از مميّز ساقط كنى مجرور بوذ باضافت و دليل آن قراءة جحدرى و اعمش است : ساء مثل القوم - بالاضافة - ؛ ابو حاتم گويذ : ساء مثلا مثل القوم ، فحذف مثل و اقام القوم مقامه فرفعهم كقوله : « وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ » 1919 يعنى بذ مثلي است مثل قوم ، مثل حذف كرد و قوم قايم مقام آن كرد و آن را مرفوع كرد چنانك : ( 411 ) « وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ » . « وَ أَنْفُسَهُمْ كانُوا يَظْلِمُونَ » و نفس ايشان ظالم بوذ بمخالفت امر خذاى - تعالى . قوله - تعالى - : [ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 198 ] وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا يَسْمَعُوا وَ تَراهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ ( 198 )